cover luong gioi review sach
Categories: Văn học nước ngoài

LƯỠNG GIỚI – JEFFREY EUGENIDES

“Lưỡng giới” ban đầu khiến tôi tưởng như là một câu chuyện kỳ quặc mang màu cổ tích nhưng rồi thật bất ngờ khi nó xoay quanh những “vết nứt” của số phận con người. Khoảng cách của vết nứt ấy là giới tính nam – nữ, là sự minh định đen – trắng của xã hội, là tư duy cũ – mới. Vận mệnh và khao khát tự do để khẳng định bản thân là một sự giằng co dữ dội lâu đời đối với nhân vật chính mà thuyết tiến hóa hay quan điểm tái sinh của các học giả đương thời không thể giải quyết được tận gốc rễ của vấn đề. Ở góc độ tâm lý học, Jeffrey Eugenides phá vỡ cảm xúc vốn có thông thường để vươn tới chủ nghĩa nhân văn đa màu sắc khi gắn cho nhân vật chính một thái độ khác lạ với những diễn biến về cuộc đời mình. Ở giác độ sinh vật học xã hội, đạo đức và sự thoái hóa nhân cách thông qua yếu tố phản bội tình cảm đã khiến cho sự tuyệt vọng của thế hệ sau sinh sôi nảy nở mà ngay cả thuyết tiến hóa của Darwin cũng không thể giải quyết nổi tình trạng đó khi khiếm khuyết di truyền là một sự bất hợp lý trong quá trình hóa học bên trong thân thể con người. Sự phi lý trí của tình trạng ấy đã sản sinh ra một quá trình rối ren và e ngại vô trùng điệp về bộ gen con người mà theo góc nhìn cực đoan thì từng phân tử “sai lầm”, “thiếu sót” ấy là “gian lận” của tạo hóa. Thế nhưng, Callie – nhân vật chính của tác phẩm – đã dũng cảm từ bỏ cách sửa chữa “sai lầm của tự nhiên” đó ở cơ thể mình, anh ta đã tìm một cách khác mà theo tư duy cá nhân thì điều đó xứng đáng hơn tất thảy những ý nghĩ dung tục kia. Nếu nói không ngoa thì Cal mang tính anh hùng trong quá trình cấu thành một bộ gen lạ xuyên thời gian để được chấp nhận rộng rãi.
Chỉ quẩn quanh về một gia đình bốn thế hệ người Mỹ gốc Hy Lạp nhưng “Lưỡng giới” đã đem đến một góc nhìn cực kỳ sâu sắc của một nhân vật mang trong mình gen đột biến và những điển hình đặc biệt đầy ẩn dụ. Tác giả mang đến lời kể đầy vẻ khôi hài, trào phúng và ẩn đằng sau đó là tiếng nói lương tâm, là nỗi lòng đau đáu về bi kịch của nhân vật chính trong một thế hệ thoái trào và sự suy kiệt của nòi giống gia đình. Cả quá trình trưởng thành của Callie – cô bé mang hình hài khi sinh ra là nữ giới nhưng thời kỳ dậy thì lại có bộ phận sinh dục nam đã khiến cho mọi thứ trở thành một sự xáo trộn khó diễn đạt thành lời. Đề cập đến chủ đề “cái tôi thực thụ”, tác giả đem đến góc nhìn nhân sinh đầy ý nghĩa và cũng đầy kỳ lạ đối với một số phận oái oăm. Tìm lại hình hài con trai hay đi tìm lẽ sống của cuộc đời, đó là một câu hỏi đầy trắc trở mà Cal phải tìm câu trả lời, vì chính bản thân mình, vì tính vẹn nguyên của bản thể và tâm hồn thực chất. Nam hay nữ – câu hỏi chẳng còn quan trọng nữa và dù ở hình thể, giới tính nào thì Cal cũng đủ mạnh mẽ để sống. “Anh” ta có thể thấu hiểu cả hai giới và sự “lưỡng tính” này đã góp phần hình thành một tấm lòng hồn hậu, sẵn sàng lắng nghe và thứ tha cho những người xung quanh mình. Tác giả Eugenides đem đến một sự minh thị về tính cách của Cal bởi dù là phụ nữ hay đàn ông, ở bất kỳ giai đoạn nào trong cuộc đời chông gai đó, nhân vật chính vẫn cảm thấy được là chính mình, chẳng hề toan tính hay lo sợ về xã hội ngoài kia, ở giác độ nào đó có lẽ là định kiến, là sư quy chụp thiếu tính thẩm mỹ của cuộc đời trần tục.
luong gioi review sach
Xen lẫn hiện thực và quá khứ, độc giả như đắm chìm vào những suy nghĩ của Cal ở nhiều ngôi kể chuyện khác nhau. Sự đa dạng trong cách dẫn dắt khiến cho chúng ta thêm đồng cảm với Callie mà dù nhân vật này ở nhân dạng đàn ông hay phụ nữ thì cũng đều thể hiện một tinh thần thống nhất, một góc nhìn “chung thủy” của một tâm hồn độc lập, can trường. Ở cái thế mà tôi cho là “lưỡng phân” ấy, rõ ràng tác giả đã khắc họa thành công và khai phá tận cùng một tính cách ở góc độ đa chiều và lạ lẫm. Bi kịch xen lẫn bi hài với giọng điệu tinh nghịch của một tác phẩm đương đại. Khía cạnh lịch sử được lồng ghép hài hòa với số phận cá nhân mà cuộc sống dân dã cũng đan xen khá nhiều những tình huống kỳ cục, những mâu thuẫn tưởng chừng như chẳng thể xảy ra ở đời thường thực tế.
Tính sử thi và thần thoại ẩn giấu tài tình trong “Lưỡng giới” khiến cho tác phẩm này bên cạnh tính hiện đại ở giọng văn thì vẫn tồn tại chút cổ điển của văn học thời kỳ trước đó. Ở một số đoạn văn, tác giả đem đến sự cổ hủ, lạc hậu và định kiến sắc tộc nhưng không quá gay gắt để châm biếm mà chỉ sơ khởi lên những ý kiến thuần túy. Thêm một chút ở ngữ cảnh khác là quan điểm về số phận, về quyết định của những vị thánh thần vô hình quyền năng. Cal ở một giai đoạn vật lộn với quá trình hiểu về bộ gen đặc biệt của mình dường như là biểu tượng của việc “chống đối” với tự nhiên, với đấng quyền lực vô hình nào đó để trở nên khác biệt. Nhưng để trở thành một hình ảnh biểu trưng cho toàn bộ tác phẩm, rõ ràng tác giả đã cho Cal vượt qua vòng kiểm tỏa đó, để thoát khỏi kiếp sống của một “hạt cát vô danh”, để trở thành bản thể đặc trưng khác biệt, không phụ thuộc vào những ngữ nghĩa trần tục đơn thuần.
Bất khả kháng trước quyền lực và u mê, con người cứ lẩn quẩn mãi với những tư duy lối mòn, và sự tư do chỉ như một góc nhỏ trong suy nghĩ của một thời đại “ảo tưởng”. Dù cho khoa học trong “Lưỡng giới” đã ở một cái tầm có thể chi tiết hóa mọi tình trạng thể chất và bộ gen của con người nhưng nhân vật chính và cả mọi người xung quanh vẫn lờ mờ với những “định mệnh” cũ. Nhân sinh tồn tại ở một trạng thái khắc nghiệt từ xa xưa cho đến hiện tại và khi chúng ta chỉ biết khoảng 60% về một tình trạng mới mẻ nào đó thì con người vẫn mặc nhiên nhìn nhận họ chẳng hiểu gì về tình trạng đó. Ở một thời kỳ mà sự khủng hoảng ở nhiều lĩnh vực diễn ra như thế, Jeffrey Eugenides cũng thể hiện sự bất lực đôi phần trong chính bối cảnh mà mình đã đề ra cho câu chuyện. Sự loạn luân hay thể xác ái dục vốn dĩ chỉ khiến cho câu chuyện thêm phần nặng nề thêm một chút chứ không phải là căn nguyên cốt lõi của toàn bộ tác phẩm. Đề cập đến thần thoại dưới góc độ tình ái như một cảm xúc khơi mào cho toàn bộ bi kịch, tác giả cũng chỉ nêm nếm “gia vị” cho khúc khởi đầu để từ đó đẩy cao bối cảnh chính trị, xã hội và góc nhìn nhân vị về cuộc đời con người mang chút xíu khác biệt về sinh học.
“Lưỡng giới” được xây dựng như một chiếc lều lớn của những hỗn hợp cảm xúc bất bình thường, sự khó hòa nhập và sự phong phú của các tuyến nhân vật đa tính cách. Không quá mong manh, không quá đề cao nữ quyền và bất cứ một quyền lực phù phiếm nào, tác giả chỉ mang đến các hình ảnh ẩn dụ đầy rộng mở để độc giả tưởng tượng. Tình yêu cũng xuất hiện trong quyển sách này nhưng không quá nổi bật như quá trình tìm lấy cây cầu “linh hồn bản chất” của nhân vật chính. Giới tính, góc nhìn xã hội, sự “lạm phát” văn hóa trong câu chuyện chỉ là lăng kính bề nổi để thúc đẩy cho quan điểm triết học về “cái tôi thực thụ” của tác giả gửi gắm qua nhân vật Callie. Không hoa mỹ ở ngôn từ nhưng “Lưỡng giới” đã khiến người đọc tò mò nhiều lần, khám phá ra nhiều chiều hướng đương đại trong suy nghĩ của mỗi cá nhân để thoát khỏi “sự xập xệ” trong tâm hồn.